قبایل بلیده ای و بلوچستان
قبایل بلیده ای و بلوچستان
قسمت اول.
نوشته یوسف محتشمی
بدنبال سقوط دولت عباسی و هجوم مغول قبایل عربی تحت فشار فزاینده مهاجرین
ترک وتاتار دردرون فلات ایران قرار گرفتند . قبایل عرب پیش از این به شکل عشایر
و قبایل کوچ نشین و صحرا نورد در مراتع سرسبز فلات ایران معیشت می نمودند
همراه با ورود مغولان به ایران قبایل و گروههای زیادی از صحرا نشینان ساکن
ترکستان و مغولستان بهمراه سپاه مغول راه سرزمین های افسانه ای غرب اسیا
را در پیش گرفتند بدنبال سلطه ایلخان مغول بر سراسر فلات ایران اعراب که قبل
از ان امتیازات ویژه و مراتع بسیاری در اختیار داشتند به یکباره به قومی مقهور در
سرزمین ایران تبدیل شدند.مغولان که هنوز به شمن پرستی و شرک مشغول بودند
اسلام را دشمن اعتقادات و پایه های حکومتی خویش تلقی می کردند و برای تحکیم
سلطه خود بر ایران از عناصر رافضی که در دشمنی با قاطبه مسلمین دست کمی
از مغولان نداشتند به خدمت گرفتند از جمله این عناصر وطن فروش میتوان از
وزیر هولاکو خان مغول اشاره کرد و با تحریک وی خان مغول به بغدا د ایلغار نمود و با بر انداختن
خلافت بغداد را نیز ویران کرد .
در چنین اوضاع و احوالی نه تنها فلات ایران زیر سم ستوران ترک وتاتار لگد کوب
میشد بلکه شامات و عراق نیز تحت سلطه و ایلغار ترک وتاتار بود دراین شرایط
گروههایی از مردم به نقاط امن مهاجرت کردند یکی از این مناطق مکران بود .
در این مهاجرتها بر خی از قبایل عربی که درون فلات ایران پراکنده بودند راه مکران را در پیش گرفتند
قبایل عربی مهاجر به مکران گروههای مختلفی را شامل می شدند که درزیر پرچم هویت
عربی جمع شده و با اتحاد سعی در دفع تهاجمات داشتند در این دوره داخل
مجتمعات عربی گروههای مختلف منجمله خوارج با تمسک بر هویت مشتر ک عربی
و اسلامی متحد شدند . قابل ذکر است که خوارج از مدتها قبل دست از شورش
بر علیه خلافت اسلامی کشیده بودند و فقط بصورت یک جریان فقهی در مجتمعات
عربی حضوری داشت.
از سوی دیگر در پی شکستها و مصایب رخ داده در مجتمع اسلامی اندیشه موعود
گرایی و انتظار ظهور مهدی موعود نیز دارای پیروان زیادی بود در چنین شرایطی
قبایل عربی بصورت ایلات و عشایر بسوی مکران و بلوچستان غربی مهاجرت کردند
و پس از اندک مدتی با قدرت گرفتن در مکران به ابادانی گسترش
کشت و زرع پرداختند و قنوات بسیاری را در جای جای مکران حفر نموده و با
گسترش دادن کشاورزی منابع مطمئن مالی پدید اوردند این قبایل در مر کز مکران
در بین کیچ مرکز مکران و پنجگور شهری را بوجود اوردند که به بلده(شهر) و سپس
به بلیده موسوم گردید . این قبایل عربی مرکزیت خود رابه شهر بلیده منتقل کردند
و دولت عربی خاص خود را تاسیس کردند که بر اساس ثقافت و هویت عربی اداره
میشد و مقام شیخوخیت را دوباره احیا کردند سلسه مراتب عربی تا یکصد سال
اخیر در بین قبیله بلیده ای مر سوم بوده است .
قبایل متحد عربی در سده نه هجری با موج جدیدی از مهاجرت قبایل عربی مواجه
گردید که به مهاجرتهای رند موسوم بود و قبایل رند که خود را به اعراب شام و حلب
نسبت می دادند از اعراب شامی بودند پس از سکونت در فارس و سیستان بر اثر
فشارهای دولت ال کرت به درون بلوچستان رانده شده بودند این اتفاق برای دولت
عربی که پس از این به بلیده ای موسوم گردیده بود بصورت خوشایندی درامده و در
اولین سالهای حضور قبایل رند در بلوچستان اتحادی محکم بین قبایل رند و بلیده ای
که از گروههای مختلف عربی تشکیل میشدند ایجاد گردید قبایل رند پس از
درگیریهای مختلف با قبایل لاشار و تخته قاپو نمودن قبایل تورانی بر تمامی توران
( شمال و شمال شرق بلوچستان که امروزه سراوان و جهلاوان نامیده میشوند)
مسلطشدند و از این تاریخ به بعد حکومت های مکران و توران مشترکا" بلوچستان
را تشکیل می دادند با تسلط قبایل عربی رند تحولات در صحنه سیاسی بلوچستان
قبایل عربی بلیده کیچ مرکز مکران را که تحت سلطه هوت ها بود با زعامت ابو
سعید بلیده ای متصرف (1009هجری) شدند و چند سال بعد با شکست دادن
ملک میرزا حاکم دست نشانده فارس تمامی مکران را متصرف شدند (1029
هجری) فریدی به نقل از اخوند محمد صدیق در صفحه 327 کتابش بیان میدارد
«ان البليديين قد ورثوا من قبيلة الهوت تاج الملك وعرشة وصولجانه وتشتمل عمارة
البليديين على عشائر كثيرة العدد أغلبها منحدر من الزيديين ـ بني زيد ـ وهم
المسمون بالبليدي خاصة وفيها قبيلة الشكاّني ويقولون إنهم من سلالة الأمير نور
المعروف عند البلوش وأصل عائلته من ني زيد وفيها اللندرانيون وهم كثيروا العدد
ويقال لهم أولاد ـ لندر ـ أما الفخذ المهم في تاريخ هذه العمارة الكبيرة
والمسمى أولاد ـ حاجي ـ فهم رؤوس البليديين وقد كانوا أهل القيادة والسيادة فيهم
وهم واللندريون من جد واحد ويقول بعض البلوش أن اللندريين والحاجيين جميعا من
قبيلة بني زيد ولا تزال قبيلة البليدي من كبريات العمائرالبلوشية وجميع العشائر
والأفخاذ المندرجة تحت هذا الأسم قبيلة بلوشية سامية الأصل »
فریدی بیان می دارد که امیر ابا سعید فائد قبیله بلیده ای و رهبر اول انها در این
زمان تمامی مکران شامل کیچ بلیده زاموران را متصرف شد در ذیل عین کلام
فریدی اورده میشود«ولقد عرفت هذه المنطقة بجودة التمور وإشتملت إمارة البليدي
على قلعة كوشك وفيها قبيلة نشيروان وقلعة بليدي وقلعة جد مرارزي وفيها بلوج
ودشت ودراوغ والشامي وشاك وغيرها وكل هذه المناطق ومقاطعات مملوءه بالقبائل
البلوشية الساميةالأصيلة التي تبدلت أسماؤها الأولى بحكم تقادم العهود في هذه
البيئات وعندما تم لقبيلة البليدي السيطرة الكاملة بإقامة هذه الإمارة سارع رجالها
الى إحتلال قلعة كچ وبسبب ذلك فقد تمكنوا من السيطرة على جميع مكران وطرقها
وأطرافها»
در این زمان با پیروزیهای گسترده قبایل رند در شمال و حمایت قاطع بلیده ایها از
قبایل رند میر چاکر رهبر قبایل رند به مناطق سبی و پنجاب تا مولتان را متصرف
می شود و مرکز حکومتی خود را به مولتان منتقل میکند و مناطق و ارتفاعات
بالاناری , تا امتداد جبال و نلی ,بارکهان و بوگتی تا مرتفع ترین مناطق
بلوچستانرا به بلیده ای ها واگذار میکند با این پیروزیها قبایل عربی در بلوچستان
در اوایل هپزاره دوم هجری اساس و پایه های دولت عربی بنا می شود که تا 117
سال ادامه می یابد تحت لوای این دولت فرهنگ و ثقافت عربی شکل گرفته و در
سایه ادبیات و فرهنگ رشد می یابد و همانگونه که با ورود اعراب به سرزمین
ایران انقلاب بزرگ فکری علمی و هنری شکل گرفت و در سایه ان هویت ایرانی و
شعر فارسی رشد کرد دراین زمان نیز حکومت عربی بلیده ای موجب رشد
فرهنگ ادبیات شکوفایی کشاورزی و احداث قنوات و انهار در جای جای بلوچستان
شد و کشاورزی از رونق زیادی برخوردار شد و حتی اکنون نیز اگر به تاریخچه قنوات
بلوچستان دقت شود متوجه میشوید که اکثر این قنوات در همین دوره از تاریخ
پرشکوه احداث می شوند و از نظر شهر سازی نیز شهر های اباد بزرگی در مکران
احداث میشوند و قریه های موجود بزرگ میشوند و ساختار اداری مکران در این زمان
شکل میگیرذد ودر هر قریه ای که مرکزیت بلیده ای ها بود قلعه ها که مراکز
حکومتی بودند تاسیس و تعمیر شدند و در جوار انه مساجد ساخته شدند
روحانیون به وظایف هدایت و رهبری مردم مشغول بودند قوانین شریعت اسلامی
در تمامی مناطق تحت سلطه بلیده ای ها حاکم بود و حتی شخص حاکم در این
فتره در مقابل قاضی هیچگونه امتیازی نداشت .ساختار اداری مدن و شهرها
سازمان یافت و صنعت کاران و سفالگران همیشضه تحت حمایت شخص حاکم
قرار داشتند و معمولا" محل اسکان صنعتگران نزدیک قلعه بود و شخص حاکم امنیت
جانی و مالی صنعتگران را تضمین مینمود ادبیات و شعر رشد کرد و در این دوره
اولین اشعاربلوچی پدید امدند که بعدها به میراث فرهنگی بلوچها تبدیل شدند
ا ین دوره طلایی 117 سال طول کشید و در این بین 9شاه از سلاطین بلیده ای
به تمامی مکران حکومت می کردندکه به قرار زیر میباشند:
شاه ابوسعید - شاه شکر الله - شیخ قاسم - شیخ زهری - شیخ حسین عبدالله - شیخ قاسم ثانی شیخ احمد – شیخ قاسم و اخرین سلطان بلیده ای شیخ بلار (بلال)
شیخ بلار در جنگ بین بلیده ایها و گچکی ها شکست خورد و سلطنت بلیده ای ها منقرض شد
